NGÀY HỘI SÁNG TẠO VIỆT NAM 2010 “THAY ĐỔI KHÍ HẬU”
I. GIỚI THIỆU DỰ ÁN
1. Tên dự án:
“Nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường của người dân thông qua ứng dụng Hệ thống canh tác lúa cải tiến (System of Rice Intensification - SRI)”
2. Địa điểm thực hiện dự án:
Xã Xuân Phương, Huyện Phú Bình, Tỉnh Thái Nguyên
3. Địa chỉ liên lạc của cơ quan xin tài trợ dự án:
Trung tâm Hợp tác quốc tế, Đại học Thái Nguyên. Phường Tân thịnh, TP. Thái nguyên
Điện thoại: 0280 3 751681 ; Fax: 0280 3852665
Tên người chịu trách nhiệm dự án: PGS.TS. Hoàng Văn Phụ
Chức vụ: Giám đốc Trung tâm Hợp tác quốc tế, Đại học Thái Nguyên
Điện thoại: 0280 3 751681; 0912141837; Email: hoangphu1958@gmail.com
4. Cơ quan thực hiện dự án:
Trung tâm Hợp tác quốc tế (ICC) - Đại học Thái Nguyên
II. MỤC TIÊU CỦA DỰ ÁN
Mục tiêu chung:
Thông qua cách tiếp cận mới là việc triển khai ứng dụng Hệ thống canh tác lúa cải tiến (SRI) theo hướng cộng đồng, nhận thức về bảo vệ môi trường của người dân địa phương được nâng lên, biến thành hành động cụ thể tác động vào các nhân tố làm giảm thiểu biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường cho phát triển bền vững.
III. CÁC HOẠT ĐỘNG CỦA DỰ ÁN
1. Hoạt động 1: Hội thảo “SRI và những vấn đề về môi trường”
- Mục đích của hoạt động này là: giới thiệu về hướng tiếp cận mới trong canh tác lúa từ canh tác truyền thống chuyển sang nông nghiệp sinh thái để khởi động sự thay đổi nhận thức trong người dân. Hội thảo cũng cung cấp kiến thức về biến đổi khí hậu, môi trường và liên hệ tình hình hiện tại của địa phương. Hội thảo cũng cung cấp diễn đàn thảo luận, xây dựng kế hoạch thực hiện dự án, và đề ra chiến lược bảo vệ môi trường trong tương lai tại địa phương.
- Nội dung Hội thảo gồm: Giới thiệu về cách tiếp cận mới SRI và mối quan hệ sản xuất nông nghiệp với biến đổi khí hậu và môi trường; Thảo luận thống nhất nhận thức, quan điểm, và hành động cụ thể thực hiện dự án.
- Đối tượng tham dự hội thảo dự kiến có 80 người với đầy đủ các thành phần trong xã, trong đó tập trung vào 3 nhóm trên.
Các diễn giả Hội thảo sẽ gồm các nhà nghiên cứu, chỉ đạo về SRI và mời một số nông dân đã làm SRI thành công tại địa phương khác tham gia. Họ sẽ là các “đại sứ” để chuyển tải tinh thần SRI và môi trường.
2. Hoạt động 2: Thành lập và hoạt động của các nhóm “Nông dân SRI và bảo vệ môi trường”
- Mục đích của hoạt động này: là tổ chức các “nhóm đầu tầu” để thúc đẩy thay đổi nhận thức trong người dân về biến đổi khí hậu và nhu cầu nâng cao chất lượng cuộc sống. Các “nhóm đầu tầu” này cũng là nhóm xây dựng các điểm trình diễn/mô hình SRI trên đồng ruộng và làm thí nghiệm minh chứng về biến đổi khí hậu và môi trường.
- Cách làm: Thành lập 6 nhóm: 3 nhóm phụ nữ, 3 nhóm thanh niên. Mỗi nhóm 10-15 người. Các nhóm sẽ được tập huấn (Hoạt động 3), làm các điểm trình diễn/mô hình SRI và các thí nghiệm minh chứng (hoạt động 4). Các nhóm sẽ sinh hoạt theo chủ đề của tháng. Thời gian sẽ phụ thuộc vào sinh trưởng của cây lúa. Cách tổ chức sinh hoạt của nhóm giống như phương pháp FFS (Farmer Field School), có thăm đồng quan sát sinh thái quần thể lúa, sau đó về thảo luận để nâng cao nhận thức.
3. Hoạt động 3: Tập huấn SRI cho các nhóm “Nông dân SRI và bảo vệ môi trường”
- Mục đích của hoạt động này: là cung cấp kiến thức và cách làm SRI cho các nhóm lựa chọn
- Cách làm: phát tài liệu, tập huấn trên lớp và thực hành tại đồng ruộng, thực hành làm mạ, ủ phân, cấy, bón phân...
- Học viên là các thành viên của các nhóm “Nông dân SRI và bảo vệ môi trường”
- Tập huấn sử dụng phương pháp TOT (Training of Trainers) để đào tạo họ sẽ trở thành “giảng viên SRI và môi trường” sau này.
4. Hoạt động 4: Xây dựng các điểm trình diễn SRI trên đồng ruộng nông dân
Kinh nghiệm chỉ đạo khuyến nông cho thấy, người dân chỉ có thể tin và thay đổi nhận thức nếu họ được làm, tận mắt nhìn thấy và phải có lợi ích kinh tế trước mắt mới có thể thuyết phục được họ. Mặt khác, một số chỉ tiêu môi trường và gây nên biến đổi khí hậu khó nhận ra. Do đó phải làm một số các thí nghiệm đơn giản có kiểm soát để chính họ nhìn thấy sự thay đổi.
- Mục đính của hoạt động này: là tạo các điểm trình diễn/mô hình để người dân tự làm, tự quan sát, tự tính toán chi phí, và tự nhận xét đánh giá, qua đó sẽ làm nhận thức của họ thay đổi.
- Cách làm: SRI đã được kiểm nghiệm thành công ở nhiều nơi và đã được Bộ Nông nghiệp và Nông thôn công nhận. Các điểm trình diễn/mô hình SRI không phải nhằm mục tiêu khuyến nông mà là phục vụ mục đích bảo vệ môi trường, do đó các điểm trình diễn này chỉ có tính chất mô phỏng. Mỗi nhóm được phân công làm một điểm trình diễn SRI trên diện tích 1-2 ha, có đối chứng. Một số thí nghiệm đơn giản như so sánh ảnh hưởng của phân vô cơ, thuốc trừ cỏ, thuốc sâu đến một số loại sinh vật (cá, cua, rong rêu…), hay thí nghiệm tìm hiểu sự phân huỷ của chất hữu cơ trong môi trường yếm khí và môi trường SRI… sẽ được thực hiện bởi các nhóm.
Các điểm trình diễn và thí nghiệm sẽ được làm tại ruộng đại diện, gần đường, nhiều người qua lại, dễ tiếp cận để phục vụ tuyên truyền. Các buổi sinh hoạt nhóm sẽ thực hiện tại đây. Cả quá trình sẽ được ghi hình, tài liệu hoá để phục vụ công tác tuyên truyền trên cơ sở “người thật, việc thật”, và họ sẽ là các “đại sứ tại chỗ” về môi trường trong tương lai (hoạt động 4).
5. Hoạt động 5: Hội thảo đầu bờ đánh giá SRI và vai trò bảo vệ môi trường của nó
- Mục đích: để cho người dân tự quan sát đo đếm, tự báo cáo và đánh giá hiệu quả kinh tế, môi trường của SRI, qua đó thuyết phục sự thay đổi nhận thức, tin tưởng và biến thành hành động mở rộng SRI và các hoạt động bảo vệ môi trường khác.
- Cách làm: Tổ chức tại hiện trường các điểm trình diễn/mô hình SRI, phát phiếu đánh giá, tổng hợp báo cáo và thảo luận tại hội trường. Thành phần mời đại diện lãnh đạo xã, thôn và một số xã lân cận.
6. Hoạt động 6: Tổ chức cuộc thi tuyên truyền, nâng cao nhận thức về biến đối khí hậu và bảo vệ môi trường
- Mục đích: Tuyên truyền cho mọi người dân biết về dự án, SRI, và biến đổi khí hậu, để tạo phong trào mọi người hưởng ứng tham gia vào hoạt động của dự án, cũng như của địa phương về bảo vệ môi trường và giảm biến đổi khí hậu.
- Cách làm: Mở cuộc thi viết, thơ, kịch ngắn, đố vui về SRI và môi trường, xây dựng tờ tin và tổ chức “Đêm SRI và Môi trường” để thu hút sự quan tâm cao và tham gia của toàn bộ người dân địa phương từ người già (hội người cao tuổi) đến em nhỏ (trường phổ thông cơ sở và tiểu học) có thể tham gia tuyên truyền tại địa phương. Hội phụ nữ, Đoàn thanh niên với sự giúp đỡ của UBND và dự án tổ chức các hoạt động tuyên truyền này. Bình xét trao giải thưởng về môi trường sẽ được trao tại “Đêm SRI và Môi trường”.
7. Hoạt động 7: Nghiên cứu sự thay đổi nhận thức của người dân về môi trường
- Mục đích: Mục đích của hoạt động này là có được các thông tin chính xác về ảnh hưởng của sản xuất nông nghiệp tại địa phương (đặc biệt là canh tác lúa) đến môi trường sống; nhận thức, thái độ, hành vi của người dân đối với môi trường sống của họ. Các dữ liệu định tính và định lượng sẽ minh chứng cho sự thay đổi trong nhận thức của người dân sau khi có sự can thiệp của dự án.
- Phương pháp: Nghiên cứu sẽ sử dụng các phương pháp điều tra định tính, định lượng và phương pháp chuyên gia. Bộ công cụ PRA (Participatory Rural Apraisal) sẽ được khai thác sử dụng phù hợp trên 3 nhóm đối tượng chính là: Nhóm chủ chốt (có vai trò lãnh đạo và ban hành chính sách địa phương); Nhóm phụ nữ (hoạt động nông nghiệp và cấy lúa chủ yếu do phụ nữ làm); nhóm thanh niên (người làm chủ xã hội trong tương lai và là lực lượng xung kích với 402 đoàn viên). Nghiên cứu này sẽ được thực hiện liên tục suốt thời gian thực hiện dự án để có thể tiếp xúc và kiểm chứng sự thay đổi. Bộ câu hỏi sẽ được chuẩn bị và điều tra thử trên các đối tượng, sau đó sẽ được điều tra chính thức ở 3 giai đoạn: trước dự án, sau thu hoạch (Hoạt động 5), và sau hoạt động tuyên truyền (Hoạt động 6). Số mẫu điều tra dự kiến là 240 được chia cho 3 giai đoạn và theo nhóm đối tượng phù hợp. Sau đó so sánh, phân tích kết quả, tìm ra sự thay đổi, yếu tố tác động đến sự thay đổi, thuận lợi, khó khăn thực hiện dự án, tính bền vững và khả năng phổ triển.
8. Hoạt động 8: Tổng kết dự án và xây dựng kế hoạch hành động
- Mục đích: Tổng kết kết quả và đánh giá tác động bước đầu của dự án. Thảo luận khó khăn, thuận lợi, bài học kinh nghiệm thực hiện dự án. Thảo luận đề ra chương trình hành động mở rộng SRI và bảo vệ môi trường tại địa phương trong thời gian tới.
Nội dung Hội thảo gồm:
- Báo cáo tổng kết chung kết quả đạt được của các hoạt động của dự án
- Báo cáo bổ xung và minh chứng của 6 nhóm nông dân tham gia điểm trình diễn; Báo cáo đánh giá tham gia dự án của Hội phụ nữ, Đoàn thanh niên
- Báo cáo kết quả nghiên cứu thay đổi nhận thức về môi trường (Hoạt động 7)
- Xem phim phóng sự hoạt động của dự án (Hoạt động 6)
- Thảo luận về cách tiếp cận mới SRI và mối quan hệ sản xuất nông nghiệp với biến đổi khí hậu và môi trường;
- Kết luận hội thảo: Khẳng định kết quả, thống nhất nhận thức, quan điểm, và chương trình, kế hoạch hành động cụ thể của địa phương sau khi dự án kết thúc.
Thành phần hội thảo: các nhóm nông dân tham gia dự án, lãnh đạo Đảng uỷ, UBND, các ban ngành, hội, trưởng thôn và mời cả lãnh đạo tỉnh, huyện và một số xã lân cận.
IV. KẾ HOẠCH THỜI GIAN:

Hoạt động

2010

2011

5

6

7

8

9

10

11

12

1

2

3

Chuẩn bị dự án

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hoạt động 1: Hội thảo về SRI và những vấn đề về môi trường

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hoạt động 2: Thành lập và hoạt động của các nhóm SRI

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hoạt động 3: Tập huấn SRI cho các nhóm “Nông dân SRI và bảo vệ môi trường”

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hoạt động 4: Xây dựng mô hình SRI trên đồng ruông nông dân

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hoạt động 5: Hội thảo đầu bờ đánh giá SRI và vai trò bảo vệ môi trường của nó 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hoạt động 6: Tổ chức cuộc thi tuyên truyền, nâng cao nhận thức về biến đối khí hậu và bảo vệ môi trường

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hoạt động 7: Nghiên cứu sự thay đổi nhận thức của người dân địa phương về môi trường

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hoạt động 8: Tổng kết dự án và xây dựng kế hoạch hành động